Top Post Ad

Below Post Ad

×

Daily Reading 11th June

The Great Divide: Moderates vs. Extremists in the INC

The early phase of the Indian National Congress (INC), from its inception in 1885 to about 1905, was dominated by a group of leaders known as the Moderates. These were educated, Westernized intellectuals who believed in the inherent goodness of British rule and sought gradual reforms. However, a deep ideological chasm soon developed within the party. A younger, more radical faction, known as the Extremists, emerged due to growing dissatisfaction with the slow pace of progress. While both groups were fervent proponents of Indian nationalism, their methods and ultimate goals were starkly different, leading to one of the most significant internal conflicts in the history of the freedom struggle.

The Moderates, led by figures like Dadabhai Naoroji, Gopal Krishna Gokhale, and Surendranath Banerjee, adopted a strategy of constitutional agitation. They believed in appealing to the British sense of justice and fair play. Their methodology, often dubbed the '3 Ps'—Prayer, Petition, and Protest—was aimed to ameliorate the conditions of British rule rather than to end it. They focused on administrative and economic reforms, seeking greater Indian representation in legislative councils and civil services. Their approach, however, was criticized by the Extremists as 'political mendicancy', or begging, which they felt was demeaning and ineffective against the reality of colonial subjugation.

The rise of the Extremist faction was galvanized by several factors, chief among them being the Partition of Bengal in 1905. This act exposed the true nature of British policy and proved the ineffectiveness of Moderate methods. Led by the trio of Lal-Bal-Pal (Lala Lajpat Rai, Bal Gangadhar Tilak, and Bipin Chandra Pal), the Extremists vehemently rejected the moderate approach. They advocated for Swaraj (self-rule or complete autonomy) as the ultimate goal. Their methods included mass mobilization, boycott of British goods, and the promotion of Swadeshi (indigenous goods) and national education. This marked a shift from the elite-centric politics of the Moderates to a more mass-based, assertive nationalism. The growing rift between the two factions culminated in the Surat Split of 1907, a formal bifurcation of the Congress.

Though the split weakened the nascent nationalist movement for a time, the eventual reconciliation between the groups in 1916 proved crucial. The Moderates had laid the initial, robust groundwork by creating a pan-Indian political platform. The Extremists, on the other hand, infused the movement with a new spirit of self-confidence and mass participation. Ultimately, the legacy of both factions was indispensable; their combined efforts, despite their internal conflicts, shaped the multifaceted nature of India's long and complex struggle for independence.

बड़ी खाई: कांग्रेस में नरमपंथी बनाम गरमपंथी

भारतीय राष्ट्रीय कांग्रेस (INC) का प्रारंभिक चरण, 1885 में इसकी स्थापना से लेकर लगभग 1905 तक, नरमपंथियों के रूप में जाने जाने वाले नेताओं के एक समूह का प्रभुत्व था। ये शिक्षित, पश्चिमीकृत बुद्धिजीवी थे जो ब्रिटिश शासन की अंतर्निहित अच्छाई में विश्वास करते थे और क्रमिक सुधार चाहते थे। हालांकि, पार्टी के भीतर जल्द ही एक गहरी वैचारिक (ideological) खाई (chasm) विकसित हो गई। प्रगति की धीमी गति से बढ़ते असंतोष (dissatisfaction) के कारण एक युवा, अधिक कट्टरपंथी गुट, जिसे गरमपंथियों के रूप में जाना जाता है, उभरा। जबकि दोनों समूह भारतीय राष्ट्रवाद के प्रबल समर्थक (proponents) थे, उनके तरीके और अंतिम लक्ष्य बिल्कुल अलग थे, जिससे स्वतंत्रता संग्राम के इतिहास में सबसे महत्वपूर्ण आंतरिक संघर्षों में से एक हुआ।

दादाभाई नौरोजी, गोपाल कृष्ण गोखले और सुरेंद्रनाथ बनर्जी जैसे नेताओं के नेतृत्व में नरमपंथियों ने संवैधानिक (constitutional) आंदोलन की रणनीति अपनाई। वे ब्रिटिश न्याय और निष्पक्षता की भावना से अपील करने में विश्वास करते थे। उनकी कार्यप्रणाली, जिसे अक्सर '3 P'—प्रार्थना, याचिका और विरोध—कहा जाता है, का उद्देश्य ब्रिटिश शासन को समाप्त करने के बजाय उसकी स्थितियों को सुधारना (ameliorate) था। उन्होंने प्रशासनिक और आर्थिक सुधारों पर ध्यान केंद्रित किया, विधायी परिषदों और नागरिक सेवाओं में अधिक भारतीय प्रतिनिधित्व की मांग की। हालांकि, गरमपंथियों द्वारा उनके दृष्टिकोण की 'राजनीतिक भिक्षावृत्ति (mendicancy)' या भीख मांगने के रूप में आलोचना की गई, जिसे उन्होंने महसूस किया कि यह औपनिवेशिक पराधीनता (subjugation) की वास्तविकता के सामने अपमानजनक और अप्रभावी था।

गरमपंथी गुट का उदय कई कारकों से प्रेरित हुआ (galvanized), जिनमें प्रमुख था 1905 में बंगाल का विभाजन। इस अधिनियम ने ब्रिटिश नीति की वास्तविक प्रकृति को उजागर किया और नरमपंथी तरीकों की अप्रभावीता को साबित कर दिया। लाल-बाल-पाल (लाला लाजपत राय, बाल गंगाधर तिलक और बिपिन चंद्र पाल) की तिकड़ी के नेतृत्व में, गरमपंथियों ने नरमपंथी दृष्टिकोण को जोरदार (vehemently) रूप से खारिज कर दिया। उन्होंने स्वराज (स्व-शासन या पूर्ण स्वायत्तता (autonomy)) को अंतिम लक्ष्य के रूप में वकालत की। उनके तरीकों में जन लामबंदी, ब्रिटिश सामानों का बहिष्कार, और स्वदेशी (स्वदेशी सामान) और राष्ट्रीय शिक्षा को बढ़ावा देना शामिल था। इसने नरमपंथियों की अभिजात वर्ग-केंद्रित राजनीति से एक अधिक जन-आधारित, मुखर राष्ट्रवाद की ओर एक बदलाव को चिह्नित किया। दोनों गुटों के बीच बढ़ती दरार 1907 के सूरत विभाजन में परिणत हुई (culminated), जो कांग्रेस का एक औपचारिक विभाजन (bifurcation) था।

यद्यपि इस विभाजन ने कुछ समय के लिए नवजात (nascent) राष्ट्रवादी आंदोलन को कमजोर कर दिया, 1916 में समूहों के बीच अंतिम सुलह (reconciliation) महत्वपूर्ण साबित हुई। नरमपंथियों ने एक अखिल भारतीय राजनीतिक मंच बनाकर प्रारंभिक, मजबूत आधार तैयार किया था। दूसरी ओर, गरमपंथियों ने आंदोलन में आत्मविश्वास और जन भागीदारी की एक नई भावना का संचार किया। अंततः, दोनों गुटों की विरासत अपरिहार्य थी; उनके संयुक्त प्रयासों ने, उनके आंतरिक संघर्षों के बावजूद, भारत के लंबे और जटिल स्वतंत्रता संग्राम की बहुआयामी प्रकृति को आकार दिया।

বৃহৎ বিভাজন: কংগ্ৰেছত নৰমপন্থী বনাম চৰমপন্থী

১৮৮৫ চনত ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ (INC)ৰ প্ৰতিষ্ঠাৰ পৰা প্ৰায় ১৯০৫ চনলৈকে ইয়াৰ প্ৰাৰম্ভিক পৰ্যায়ত নৰমপন্থী নামেৰে জনাজাত এদল নেতাৰ আধিপত্য আছিল। তেওঁলোক আছিল শিক্ষিত, পাশ্চাত্যকৃত বুদ্ধিজীৱী যিসকলে ব্ৰিটিছ শাসনৰ অন্তৰ্নিহিত ভাল দিশত বিশ্বাস কৰিছিল আৰু ক্ৰমান্বয়ে সংস্কাৰ বিচাৰিছিল। কিন্তু, অতি সোনকালেই দলৰ ভিতৰত এক গভীৰ वैचारिक (ideological) ফাট (chasm)ৰ সৃষ্টি হৈছিল। প্ৰগতিৰ লেহেমীয়া গতিৰ প্ৰতি বৰ্ধিত অसंतोष (dissatisfaction)ৰ ফলত চৰমপন্থী নামেৰে জনাজাত এক ডেকা, অধিক মৌলবাদী গোটৰ উত্থান হৈছিল। যদিও দুয়োটা গোটে ভাৰতীয় জাতীয়তাবাদৰ fervent সমৰ্থক (proponents) আছিল, তেওঁলোকৰ পদ্ধতি আৰু চূড়ান্ত লক্ষ্য সম্পূৰ্ণ বেলেগ আছিল, যাৰ ফলত স্বাধীনতা সংগ্ৰামৰ ইতিহাসৰ অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ আভ্যন্তৰীণ সংঘাতৰ সৃষ্টি হৈছিল।

দাদাভাই নৌৰজী, গোপাল কৃষ্ণ গোখলে, আৰু সুৰেন্দ্ৰনাথ বেনাৰ্জীৰ দৰে নেতাৰ নেতৃত্বত নৰমপন্থীসকলে সাংবিধানিক (constitutional) আন্দোলনৰ ৰণনীতি গ্ৰহণ কৰিছিল। তেওঁলোকে ব্ৰিটিছৰ ন্যায় আৰু নিৰপেক্ষতাৰ ভাৱনাক আবেদন কৰাত বিশ্বাস কৰিছিল। তেওঁলোকৰ পদ্ধতি, যাক প্ৰায়ে '৩ পি'—প্ৰাৰ্থনা, আবেদন, আৰু প্ৰতিবাদ—বুলি কোৱা হয়, ইয়াৰ উদ্দেশ্য আছিল ব্ৰিটিছ শাসনৰ অৱস্থা উন্নত কৰা (ameliorate), ইয়াক শেষ কৰা নহয়। তেওঁলোকে প্ৰশাসনিক আৰু অৰ্থনৈতিক সংস্কাৰৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিছিল, বিধান পৰিষদ আৰু অসামৰিক সেৱাত অধিক ভাৰতীয় প্ৰতিনিধিত্ব বিচাৰিছিল। কিন্তু, চৰমপন্থীসকলে তেওঁলোকৰ দৃষ্টিভংগীক 'ৰাজনৈতিক ভিক্ষা (mendicancy)' বুলি সমালোচনা কৰিছিল, যিটো তেওঁলোকৰ মতে ঔপনিৱেশিক অধীনতা (subjugation)ৰ বাস্তৱতাৰ সন্মুখত অপমানজনক আৰু অকাৰ্যকৰী আছিল।

চৰমপন্থী গোটৰ উত্থান কেইবাটাও কাৰকে প্ৰেৰণা যোগাইছিল (galvanized), যাৰ ভিতৰত মুখ্য আছিল ১৯০৫ চনৰ বংগ বিভাজন। এই কাৰ্যই ব্ৰিটিছ নীতিৰ প্ৰকৃত স্বৰূপ উদঙাই দিছিল আৰু নৰমপন্থী পদ্ধতিৰ অকাৰ্যকাৰিতা প্ৰমাণ কৰিছিল। লাল-বাল-পাল (লালা লাজপত ৰায়, বাল গংগাধৰ তিলক, আৰু বিপিন চন্দ্ৰ পাল) ত্ৰিমূৰ্তিৰ নেতৃত্বত চৰমপন্থীসকলে তীব্ৰভাৱে (vehemently) নৰমপন্থী দৃষ্টিভংগী প্ৰত্যাখ্যান কৰিছিল। তেওঁলোকে স্বৰাজ (স্ব-শাসন বা সম্পূৰ্ণ স্বায়ত্তশাসন (autonomy))ক চূড়ান্ত লক্ষ্য হিচাপে পোষকতা কৰিছিল। তেওঁলোকৰ পদ্ধতিৰ ভিতৰত আছিল গণ আন্দোলন, ব্ৰিটিছ সামগ্ৰী বৰ্জন, আৰু স্বদেশী (দেশীয় সামগ্ৰী) আৰু জাতীয় শিক্ষাৰ প্ৰচাৰ। ই নৰমপন্থীসকলৰ অভিজাত-কেন্দ্ৰিক ৰাজনীতিৰ পৰা এক অধিক গণ-ভিত্তিক, দৃঢ় জাতীয়তাবাদলৈ পৰিৱৰ্তনৰ সূচনা কৰিছিল। দুয়োটা গোটৰ মাজৰ বৰ্ধিত বিবাদে ১৯০৭ চনৰ চুৰাট বিভাজনত চৰম পৰিণতি লাভ কৰিছিল (culminated), যিটো কংগ্ৰেছৰ এক আনুষ্ঠানিক বিভাজন (bifurcation) আছিল।

যদিও এই বিভাজনে কিছু সময়ৰ বাবে নৱজাত (nascent) জাতীয়তাবাদী আন্দোলনক দুৰ্বল কৰিছিল, ১৯১৬ চনত গোটসমূহৰ মাজত হোৱা চূড়ান্ত পুনৰমিলন (reconciliation) গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰমাণিত হৈছিল। নৰমপন্থীসকলে এক সৰ্বভাৰতীয় ৰাজনৈতিক মঞ্চ সৃষ্টি কৰি প্ৰাৰম্ভিক, শক্তিশালী ভেটি স্থাপন কৰিছিল। আনহাতে, চৰমপন্থীসকলে আন্দোলনত এক নতুন আত্মবিশ্বাস আৰু গণ অংশগ্ৰহণৰ মনোভাৱ সঞ্চাৰ কৰিছিল। অৱশেষত, দুয়োটা গোটৰ উত্তৰাধিকাৰ অপৰিহাৰ্য আছিল; তেওঁলোকৰ আভ্যন্তৰীণ সংঘাত সত্ত্বেও, তেওঁলোকৰ যুটীয়া প্ৰচেষ্টাই ভাৰতৰ দীঘলীয়া আৰু জটিল স্বাধীনতা সংগ্ৰামৰ বহুমুখী স্বৰূপ গঢ় দিছিল।

IDEOLOGICAL


Meaning in English — Relating to or based on a system of ideas and ideals, especially concerning economic or political theory and policy.

Meaning in Hindi — वैचारिक, सिद्धांत-संबंधी।

Meaning in Assamese — ধাৰণা আৰু আদৰ্শৰ এক প্ৰণালীৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বা তাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি, বিশেষকৈ অৰ্থনৈতিক বা ৰাজনৈতিক তত্ত্ব আৰু নীতি সম্পৰ্কে।

This Word is an English grammar: Adjective

Forms — Ideology (Noun), Ideologically (Adverb)

Synonyms — Doctrinal, philosophical, theoretical, dogmatic, conceptual.

Antonyms — Practical, empirical, pragmatic, non-ideological, factual.

Usage in a sentence — The two parties had deep ideological differences.

CHASM


Meaning in English — A profound difference between people, viewpoints, feelings, etc.

Meaning in Hindi — गहरी खाई, मतभेद, दरार।

Meaning in Assamese — মানুহ, দৃষ্টিভংগী, অনুভূতি আদিৰ মাজত এক গভীৰ পাৰ্থক্য।

This Word is an English grammar: Noun

Forms — Chasms (Plural)

Synonyms — Gulf, rift, breach, division, gap.

Antonyms — Accord, agreement, bridge, connection, unity.

Usage in a sentence — A wide chasm still exists between the two communities.

DISSATISFACTION


Meaning in English — Lack of satisfaction; disappointment.

Meaning in Hindi — असंतोष, निराशा।

Meaning in Assamese — সন্তুষ্টিৰ অভাৱ; হতাশা।

This Word is an English grammar: Noun

Forms — Dissatisfy (Verb), Dissatisfied (Adjective)

Synonyms — Discontent, displeasure, unhappiness, frustration, disapproval.

Antonyms — Satisfaction, contentment, pleasure, happiness, approval.

Usage in a sentence — There is widespread dissatisfaction with the government's policies.

PROPONENTS


Meaning in English — People who advocate a theory, proposal, or project.

Meaning in Hindi — समर्थक, प्रस्तावक।

Meaning in Assamese — কোনো তত্ত্ব, প্ৰস্তাৱ বা প্ৰকল্পৰ পোষকতা কৰা লোক।

This Word is an English grammar: Noun (Plural)

Forms — Proponent (Singular)

Synonyms — Advocates, supporters, champions, defenders, exponents.

Antonyms — Opponents, critics, adversaries, detractors, antagonists.

Usage in a sentence — Proponents of the new law argued for its immediate implementation.

CONSTITUTIONAL


Meaning in English — Relating to an established set of principles governing a state; in accordance with the law.

Meaning in Hindi — संवैधानिक, वैध।

Meaning in Assamese — কোনো ৰাজ্য শাসন কৰা এক প্ৰতিষ্ঠিত নীতিৰ সমষ্টিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত; আইনসন্মত।

This Word is an English grammar: Adjective

Forms — Constitution (Noun), Constitutionally (Adverb)

Synonyms — Legal, lawful, legitimate, statutory, sanctioned.

Antonyms — Unconstitutional, illegal, unlawful, illegitimate, illicit.

Usage in a sentence — They used peaceful and constitutional methods of protest.

AMELIORATE


Meaning in English — To make (something bad or unsatisfactory) better.

Meaning in Hindi — सुधारना, बेहतर बनाना।

Meaning in Assamese — (বেয়া বা অসন্তুষ্টিজনক কিবা) উন্নত কৰা।

This Word is an English grammar: Verb

Forms — Amelioration (Noun)

Synonyms — Improve, enhance, upgrade, better, alleviate.

Antonyms — Worsen, aggravate, exacerbate, harm, impair.

Usage in a sentence — Steps have been taken to ameliorate the situation.

MENDICANCY


Meaning in English — The practice of begging.

Meaning in Hindi — भिक्षावृत्ति, भिक्षाटन।

Meaning in Assamese — ভিক্ষা কৰাৰ অভ্যাস।

This Word is an English grammar: Noun

Forms — Mendicant (Noun/Adjective)

Synonyms — Begging, panhandling, soliciting, supplication, scrounging.

Antonyms — Working, earning, giving, donating, providing.

Usage in a sentence — He criticized their approach as a form of political mendicancy.

SUBJUGATION


Meaning in English — The action of bringing someone or something under domination or control.

Meaning in Hindi — पराधीनता, दमन।

Meaning in Assamese — কাৰোবাক বা কিহবাক নিজৰ অধীনলৈ অনাৰ কাৰ্য।

This Word is an English grammar: Noun

Forms — Subjugate (Verb)

Synonyms — Conquest, domination, suppression, enslavement, oppression.

Antonyms — Liberation, freedom, emancipation, independence, release.

Usage in a sentence — The history of the empire is one of conquest and subjugation.

GALVANIZED


Meaning in English — Shocked or excited someone into taking action.

Meaning in Hindi — प्रेरित किया, उत्तेजित किया।

Meaning in Assamese — কাৰোবাক কাৰ্য কৰিবলৈ উত্তেজিত বা উৎসাহিত কৰা।

This Word is an English grammar: Verb (Past Tense)

Forms — Galvanize (Verb), Galvanization (Noun)

Synonyms — Stirred, spurred, motivated, stimulated, roused.

Antonyms — Demotivated, discouraged, deterred, dissuaded, pacified.

Usage in a sentence — The leader's speech galvanized the public into protest.

VEHEMENTLY


Meaning in English — In a forceful, passionate, or intense manner; with great feeling.

Meaning in Hindi — जोरदार, तीव्रता से, प्रबल रूप से।

Meaning in Assamese — জোৰদাৰ, আৱেগিক, বা তীব্ৰ ধৰণে; গভীৰ অনুভূতিৰে।

This Word is an English grammar: Adverb

Forms — Vehement (Adjective), Vehemence (Noun)

Synonyms — Forcefully, passionately, fiercely, intensely, ardently.

Antonyms — Mildly, gently, calmly, apathetically, weakly.

Usage in a sentence — She vehemently denied any involvement in the scandal.

AUTONOMY


Meaning in English — The right or condition of self-government.

Meaning in Hindi — स्वायत्तता, स्व-शासन।

Meaning in Assamese — স্ব-শাসনৰ অধিকাৰ বা অৱস্থা।

This Word is an English grammar: Noun

Forms — Autonomous (Adjective)

Synonyms — Independence, self-rule, sovereignty, freedom, self-determination.

Antonyms — Dependence, subjugation, control, heteronomy, subjection.

Usage in a sentence — The region was granted full autonomy.

CULMINATED


Meaning in English — Reached a climax or point of highest development.

Meaning in Hindi — परिणत हुआ, चरमोत्कर्ष पर पहुँचा।

Meaning in Assamese — শিখৰ বা সৰ্বোচ্চ বিকাশৰ বিন্দুত উপনীত হোৱা।

This Word is an English grammar: Verb (Past Tense)

Forms — Culminate (Verb), Culmination (Noun)

Synonyms — Climaxed, peaked, concluded, ended, finished.

Antonyms — Began, started, commenced, initiated, opened.

Usage in a sentence — The long project culminated in a successful product launch.

BIFURCATION


Meaning in English — The division of something into two branches or parts.

Meaning in Hindi — विभाजन, द्विभाजन।

Meaning in Assamese — কোনো বস্তুক দুটা শাখা বা অংশত বিভক্ত কৰা।

This Word is an English grammar: Noun

Forms — Bifurcate (Verb)

Synonyms — Division, split, separation, branching, fork.

Antonyms — Unification, merger, convergence, union, combination.

Usage in a sentence — The bifurcation of the river created two separate channels.

NASCENT


Meaning in English — Just coming into existence and beginning to display signs of future potential.

Meaning in Hindi — नवजात, प्रारंभिक।

Meaning in Assamese — মাত্ৰ অস্তিত্বলৈ অহা আৰু ভৱিষ্যতৰ সম্ভাৱনাৰ চিন দেখুৱাবলৈ আৰম্ভ কৰা।

This Word is an English grammar: Adjective

Forms — Nascence (Noun)

Synonyms — Budding, emerging, developing, fledgling, incipient.

Antonyms — Mature, developed, established, withered, advanced.

Usage in a sentence — The company is in a nascent stage of its development.

RECONCILIATION


Meaning in English — The restoration of friendly relations.

Meaning in Hindi — सुलह, सामंजस्य, मेल-मिलाप।

Meaning in Assamese — বন্ধুত্বপূৰ্ণ সম্পৰ্কৰ পুনৰুদ্ধাৰ।

This Word is an English grammar: Noun

Forms — Reconcile (Verb)

Synonyms — Rapprochement, reunion, settlement, accord, appeasement.

Antonyms — Estrangement, conflict, alienation, separation, discord.

Usage in a sentence — The treaty led to a reconciliation between the two warring nations.

In-Quiz Ad

🔥 Unlock Premium Access

Get unlimited mock tests for just ₹55/month

Upgrade Now