Top Post Ad

Below Post Ad

×

Daily Reading 13th June

Gandhi’s Champaran and Kheda Movements: The Genesis of Mass Struggle

Mahatma Gandhi’s return to India in 1915 marked a pivotal shift in the Indian freedom struggle. He brought with him the novel technique of non-violent protest, or Satyagraha, which he had refined in South Africa. The Champaran Satyagraha of 1917 was his first major experiment with this method on Indian soil, and it proved to be a watershed moment. He was invited to the region by Rajkumar Shukla, a local farmer, to investigate the dire plight of the indigo cultivators. The European planters had imposed the oppressive tinkathia system, which used coercion to force peasants to cultivate indigo on a portion of their land, often at unremunerative prices. When synthetic dyes made indigo cultivation unprofitable, the planters demanded exorbitant rents to release the farmers from their obligation.

Gandhi spearheaded a detailed inquiry into the farmers' grievances, an act which the British authorities initially resisted. They were adamant that he leave the district, but Gandhi’s defiance of their orders marked the first instance of civil disobedience in India. The widespread support he garnered forced the government to form an inquiry commission, with Gandhi as a member. The commission's findings led to the abolition of the tinkathia system and a partial refund to the peasants, a significant moral victory that helped ameliorate their condition. This success demonstrated the efficacy of Satyagraha and established Gandhi as a leader of the masses.

Subsequently, in 1918, Gandhi led another major peasant movement in Kheda, Gujarat. Due to crop failure and a plague epidemic, the farmers were unable to pay the high British land revenue. They petitioned for remission, but the government refused. Gandhi, along with Sardar Vallabhbhai Patel, organized the peasants to pledge non-payment of taxes. This struggle also culminated in a victory, with the government agreeing to suspend tax collection for that year and the next. The Champaran and Kheda movements were foundational to the Gandhian phase of nationalism. They established Satyagraha as a potent political weapon, brought Gandhi into direct contact with the rural masses, and cemented his ascendancy as the preeminent leader of the Indian independence movement.

गांधीजी के चंपारण और खेड़ा आंदोलन: जन संघर्ष की उत्पत्ति

1915 में महात्मा गांधी की भारत वापसी ने भारतीय स्वतंत्रता संग्राम में एक महत्वपूर्ण (pivotal) मोड़ दिया। वे अपने साथ अहिंसक विरोध की नवीन तकनीक, या सत्याग्रह (Satyagraha) लाए, जिसे उन्होंने दक्षिण अफ्रीका में परिष्कृत किया था। 1917 का चंपारण सत्याग्रह भारतीय धरती पर इस पद्धति के साथ उनका पहला बड़ा प्रयोग था, और यह एक युगांतकारी (watershed) क्षण साबित हुआ। उन्हें एक स्थानीय किसान राजकुमार शुक्ल द्वारा नील की खेती करने वालों की गंभीर दुर्दशा (plight) की जांच करने के लिए इस क्षेत्र में आमंत्रित किया गया था। यूरोपीय बागान मालिकों ने दमनकारी तिनकठिया (tinkathia) प्रणाली लागू की थी, जो किसानों (peasants) को अपनी भूमि के एक हिस्से पर नील की खेती करने के लिए दबाव (coercion) का इस्तेमाल करती थी, अक्सर अलाभकारी कीमतों पर। जब सिंथेटिक रंगों ने नील की खेती को अलाभकारी बना दिया, तो बागान मालिकों ने किसानों को उनके दायित्व से मुक्त करने के लिए अत्यधिक (exorbitant) लगान की मांग की।

गांधीजी ने किसानों की शिकायतों (grievances) की विस्तृत जांच का नेतृत्व किया (spearheaded), एक ऐसा कार्य जिसका ब्रिटिश अधिकारियों ने शुरू में विरोध किया था। वे अटल (adamant) थे कि वह जिला छोड़ दें, लेकिन उनके आदेशों की अवहेलना ने भारत में सविनय अवज्ञा का पहला उदाहरण चिह्नित किया। उन्हें मिले व्यापक समर्थन ने सरकार को गांधीजी को सदस्य के रूप में शामिल करते हुए एक जांच आयोग बनाने के लिए मजबूर किया। आयोग के निष्कर्षों के कारण तिनकठिया प्रणाली का उन्मूलन हुआ और किसानों को आंशिक धनवापसी हुई, यह एक महत्वपूर्ण नैतिक जीत थी जिसने उनकी स्थिति को सुधारने (ameliorate) में मदद की। इस सफलता ने सत्याग्रह की प्रभावकारिता को प्रदर्शित किया और गांधीजी को जनता के नेता के रूप में स्थापित किया।

इसके बाद (Subsequently), 1918 में, गांधीजी ने गुजरात के खेड़ा में एक और बड़े किसान आंदोलन का नेतृत्व किया। फसल खराब होने और प्लेग महामारी के कारण, किसान उच्च ब्रिटिश भू-राजस्व का भुगतान करने में असमर्थ थे। उन्होंने माफी के लिए याचिका दायर की, लेकिन सरकार ने इनकार कर दिया। गांधीजी ने सरदार वल्लभभाई पटेल के साथ मिलकर किसानों को करों का भुगतान न करने की प्रतिज्ञा करने के लिए संगठित किया। यह संघर्ष भी एक जीत में परिणत हुआ (culminated), जिसमें सरकार उस वर्ष और अगले वर्ष के लिए कर संग्रह को स्थगित करने पर सहमत हुई। चंपारण और खेड़ा आंदोलन राष्ट्रवाद के गांधीवादी चरण के लिए foundational थे। उन्होंने सत्याग्रह को एक शक्तिशाली राजनीतिक हथियार के रूप में स्थापित किया, गांधीजी को ग्रामीण जनता के सीधे संपर्क में लाया, और भारतीय स्वतंत्रता आंदोलन के प्रमुख नेता के रूप में उनके प्रभुत्व (ascendancy) को मजबूत किया।

গান্ধীৰ চম্পাৰণ আৰু খেড়া আন্দোলন: গণ সংগ্ৰামৰ উৎপত্তি

১৯১৫ চনত মহাত্মা গান্ধীৰ ভাৰতলৈ প্ৰত্যাৱৰ্তনে ভাৰতীয় স্বাধীনতা সংগ্ৰামত এক নিৰ্ণায়ক (pivotal) পৰিৱৰ্তন আনিছিল। তেওঁ দক্ষিণ আফ্ৰিকাত পৰিশোধন কৰা অহিংস প্ৰতিবাদৰ এক নতুন কৌশল, বা সত্যাগ্রহ (Satyagraha) লৈ আহিছিল। ১৯১৭ চনৰ চম্পাৰণ सत्याগ্রহ ভাৰতীয় ভূমিত এই পদ্ধতিৰ প্ৰথমটো ডাঙৰ পৰীক্ষা আছিল, আৰু ই এক যুগান্তকাৰী (watershed) মুহূৰ্ত হিচাপে প্ৰমাণিত হৈছিল। নীল খেতিয়কসকলৰ ভয়ংকৰ দুৰ্দশা (plight)ৰ তদন্ত কৰিবলৈ তেওঁক স্থানীয় কৃষক ৰাজকুমাৰ শুক্লাই সেই অঞ্চললৈ আমন্ত্ৰণ জনাইছিল। ইউৰোপীয় বাগান মালিকসকলে দমনমূলক তিনকাঠিয়া (tinkathia) প্ৰথা জাপি দিছিল, যিয়ে কৃষকসকলক (peasants) তেওঁলোকৰ মাটিৰ এটা অংশত নীল খেতি কৰিবলৈ বল প্ৰয়োগ (coercion) কৰিছিল, প্ৰায়ে অলাভজনক মূল্যত। যেতিয়া কৃত্ৰিম ৰঙে নীল খেতিক অলাভজনক কৰি তুলিছিল, তেতিয়া বাগান মালিকসকলে কৃষকসকলক তেওঁলোকৰ দায়িত্বৰ পৰা মুক্তি দিবলৈ অত্যধিক (exorbitant) খাজনা দাবী কৰিছিল।

গান্ধীয়ে কৃষকসকলৰ অভিযোগ (grievances)ৰ এক বিতং তদন্তৰ নেতৃত্ব দিছিল (spearheaded), যিটো কাৰ্যক ব্ৰিটিছ কৰ্তৃপক্ষই প্ৰথমতে প্ৰতিৰোধ কৰিছিল। তেওঁলোক অটল (adamant) আছিল যে তেওঁ জিলাখন এৰি যাওক, কিন্তু তেওঁৰ আদেশ অমান্য কৰাই ভাৰতত আইন অমান্য আন্দোলনৰ প্ৰথম উদাহৰণ দাঙি ধৰিছিল। তেওঁ লাভ কৰা ব্যাপক সমৰ্থনে চৰকাৰক গান্ধীক সদস্য হিচাপে লৈ এখন তদন্ত আয়োগ গঠন কৰিবলৈ বাধ্য কৰাইছিল। আয়োগৰ সিদ্ধান্তৰ ফলত তিনকাঠিয়া প্ৰথাৰ বিলুপ্তি আৰু কৃষকসকলক আংশিক ধন ঘূৰাই দিয়া হৈছিল, যিটো এক গুৰুত্বপূৰ্ণ নৈতিক বিজয় আছিল আৰু ই তেওঁলোকৰ অৱস্থা উন্নত কৰাত (ameliorate) সহায় কৰিছিল। এই সফলতাই सत्याগ্রহৰ কাৰ্যকাৰিতা প্ৰদৰ্শন কৰিছিল আৰু গান্ধীক জনসাধাৰণৰ নেতা হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।

তাৰ পিছত (Subsequently), ১৯১৮ চনত, গান্ধীয়ে গুজৰাটৰ খেড়াত আন এক বৃহৎ কৃষক আন্দোলনৰ নেতৃত্ব দিছিল। শস্য বিফল হোৱা আৰু প্লেগ মহামাৰীৰ বাবে, কৃষকসকলে উচ্চ ব্ৰিটিছ ভূমি ৰাজহ দিবলৈ অক্ষম হৈছিল। তেওঁলোকে ৰেহাইৰ বাবে আবেদন কৰিছিল, কিন্তু চৰকাৰে অস্বীকাৰ কৰিছিল। গান্ধীয়ে চৰ্দাৰ বল্লভভাই পেটেলৰ সৈতে মিলি কৃষকসকলক কৰ পৰিশোধ নকৰাৰ প্ৰতিজ্ঞা কৰিবলৈ সংগঠিত কৰিছিল। এই সংগ্ৰামো এক বিজয়ত পৰিণত হৈছিল (culminated), চৰকাৰে সেই বছৰ আৰু তাৰ পিছৰ বছৰৰ বাবে কৰ সংগ্ৰহ স্থগিত ৰাখিবলৈ সন্মত হৈছিল। চম্পাৰণ আৰু খেড়া আন্দোলন জাতীয়তাবাদৰ গান্ধী যুগৰ ভেটি আছিল। তেওঁলোকে सत्याগ্রহক এক শক্তিশালী ৰাজনৈতিক অস্ত্ৰ হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল, গান্ধীক গ্ৰাম্য জনসাধাৰণৰ পোনপটীয়া সম্পৰ্কলৈ আনিছিল, আৰু ভাৰতীয় স্বাধীনতা আন্দোলনৰ সৰ্বোচ্চ নেতা হিচাপে তেওঁৰ আধিপত্য (ascendancy) দৃঢ় কৰিছিল।

PIVOTAL


Meaning in English — Of crucial importance in relation to the development or success of something else.

Meaning in Hindi — महत्वपूर्ण, निर्णायक, केंद्रीय।

Meaning in Assamese — কোনো বস্তুৰ বিকাশ বা সফলতাৰ সম্পৰ্কত অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ; নিৰ্ণায়ক।

This Word is an English grammar: Adjective

Forms — Pivot (Noun/Verb)

Synonyms — Crucial, critical, central, vital, essential.

Antonyms — Minor, insignificant, peripheral, unimportant, secondary.

Usage in a sentence — The report was pivotal in changing public opinion.

SATYAGRAHA


Meaning in English — A policy of passive political resistance, especially that advocated by Mahatma Gandhi against British rule in India.

Meaning in Hindi — सत्याग्रह, अहिंसक प्रतिरोध।

Meaning in Assamese — নিষ্ক্ৰিয় ৰাজনৈতিক প্ৰতিৰোধৰ এক নীতি, বিশেষকৈ মহাত্মা গান্ধীয়ে ভাৰতত ব্ৰিটিছ শাসনৰ বিৰুদ্ধে পোষকতা কৰা।

This Word is an English grammar: Noun

Forms — N/A

Synonyms — Nonviolent resistance, civil disobedience, passive resistance, non-cooperation.

Antonyms — Violence, aggression, confrontation, insurrection, militancy.

Usage in a sentence — Gandhi's philosophy of Satyagraha inspired millions.

WATERSHED


Meaning in English — An event or period marking a turning point in a course of action or state of affairs.

Meaning in Hindi — युगांतकारी घटना, महत्वपूर्ण मोड़।

Meaning in Assamese — কোনো কাৰ্য বা পৰিস্থিতিৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰিৱৰ্তনৰ বিন্দু চিহ্নিত কৰা ঘটনা বা সময়ছোৱা।

This Word is an English grammar: Noun

Forms — N/A

Synonyms — Turning point, milestone, landmark, critical moment, defining moment.

Antonyms — Continuation, status quo, routine, normality, ordinary event.

Usage in a sentence — The discovery of penicillin was a watershed moment in medical history.

PLIGHT


Meaning in English — A dangerous, difficult, or otherwise unfortunate situation.

Meaning in Hindi — दुर्दशा, कठिन परिस्थिति।

Meaning in Assamese — এক বিপদসংকুল, কঠিন, বা অন্যথা দুৰ্ভাগ্যজনক পৰিস্থিতি।

This Word is an English grammar: Noun

Forms — N/A

Synonyms — Predicament, predicament, quandary, hardship, trouble.

Antonyms — Advantage, benefit, good fortune, blessing, boon.

Usage in a sentence — The documentary highlighted the plight of refugees.

COERCION


Meaning in English — The practice of persuading someone to do something by using force or threats.

Meaning in Hindi — दबाव, ज़बरदस्ती, बलप्रयोग।

Meaning in Assamese — বল বা ভাবুকি ব্যৱহাৰ কৰি কাৰোবাক কিবা কৰিবলৈ সৈমান কৰাৰ অভ্যাস।

This Word is an English grammar: Noun

Forms — Coerce (Verb), Coercive (Adjective)

Synonyms — Compulsion, duress, intimidation, force, pressure.

Antonyms — Persuasion, consent, volition, freedom, choice.

Usage in a sentence — The confession was obtained through coercion.

PEASANTS


Meaning in English — A poor farmer of low social status who owns or rents a small piece of land for cultivation.

Meaning in Hindi — किसान, कृषक।

Meaning in Assamese — এজন দুখীয়া খেতিয়ক যাৰ সামাজিক মৰ্যাদা কম আৰু খেতিৰ বাবে সৰু এটুকুৰা মাটিৰ মালিক বা ভাৰাতীয়া।

This Word is an English grammar: Noun (Plural)

Forms — Peasant (Singular), Peasantry (Collective Noun)

Synonyms — Farmers, cultivators, agricultural laborers, tillers, rustics.

Antonyms — Landlords, aristocrats, nobility, gentry, bourgeoisie.

Usage in a sentence — The revolution was supported by the peasants.

EXORBITANT


Meaning in English — (Of a price or amount charged) unreasonably high.

Meaning in Hindi — अत्यधिक, बहुत ज़्यादा।

Meaning in Assamese — (মূল্য বা মাচুল) অযৌক্তিকভাৱে উচ্চ।

This Word is an English grammar: Adjective

Forms — Exorbitantly (Adverb)

Synonyms — Excessive, extortionate, outrageous, unreasonable, inflated.

Antonyms — Reasonable, moderate, cheap, affordable, fair.

Usage in a sentence — The hotel charged an exorbitant price for a bottle of water.

SPEARHEADED


Meaning in English — Led (an attack or movement).

Meaning in Hindi — नेतृत्व किया।

Meaning in Assamese — (আক্ৰমণ বা আন্দোলন) নেতৃত্ব দিয়া।

This Word is an English grammar: Verb (Past Tense)

Forms — Spearhead (Verb/Noun)

Synonyms — Led, fronted, pioneered, initiated, headed.

Antonyms — Followed, supported, trailed, backed, assisted.

Usage in a sentence — She spearheaded the campaign for equal rights.

GRIEVANCES


Meaning in English — Real or imagined wrongs or other causes for complaint or protest.

Meaning in Hindi — शिकायतें, कष्ट।

Meaning in Assamese — প্ৰকৃত বা কাল্পনিক ভুল বা অভিযোগ বা প্ৰতিবাদৰ অন্য কাৰণ।

This Word is an English grammar: Noun (Plural)

Forms — Grievance (Singular)

Synonyms — Complaints, injustices, objections, wrongs, hardships.

Antonyms — Praises, compliments, benefits, satisfactions, delights.

Usage in a sentence — The committee was set up to address the workers' grievances.

ADAMANT


Meaning in English — Refusing to be persuaded or to change one's mind.

Meaning in Hindi — अटल, दृढ़, हठी।

Meaning in Assamese — সৈমান হ'বলৈ বা মন সলনি কৰিবলৈ অস্বীকাৰ কৰা।

This Word is an English grammar: Adjective

Forms — Adamantly (Adverb)

Synonyms — Unshakeable, inflexible, unwavering, resolute, stubborn.

Antonyms — Flexible, yielding, compliant, lenient, persuadable.

Usage in a sentence — He was adamant that he had not made a mistake.

AMELIORATE


Meaning in English — To make (something bad or unsatisfactory) better.

Meaning in Hindi — सुधारना, बेहतर बनाना।

Meaning in Assamese — (বেয়া বা অসন্তুষ্টিজনক কিবা) উন্নত কৰা।

This Word is an English grammar: Verb

Forms — Amelioration (Noun)

Synonyms — Improve, enhance, upgrade, better, alleviate.

Antonyms — Worsen, aggravate, exacerbate, harm, impair.

Usage in a sentence — The new policies did little to ameliorate the economic situation.

SUBSEQUENTLY


Meaning in English — After a particular thing has happened; afterwards.

Meaning in Hindi — इसके बाद, बाद में।

Meaning in Assamese — কোনো বিশেষ ঘটনা ঘটাৰ পিছত; তাৰ পিছত।

This Word is an English grammar: Adverb

Forms — Subsequent (Adjective)

Synonyms — Later, afterwards, thereafter, next, then.

Antonyms — Previously, before, earlier, formerly, prior.

Usage in a sentence — He was injured in the first game and subsequently retired.

CULMINATED


Meaning in English — Reached a climax or point of highest development.

Meaning in Hindi — परिणत हुआ, चरमोत्कर्ष पर पहुँचा।

Meaning in Assamese — শিখৰ বা সৰ্বোচ্চ বিকাশৰ বিন্দুত উপনীত হোৱা।

This Word is an English grammar: Verb (Past Tense)

Forms — Culminate (Verb), Culmination (Noun)

Synonyms — Climaxed, peaked, concluded, ended, finished.

Antonyms — Began, started, commenced, initiated, opened.

Usage in a sentence — The long project culminated in a successful product launch.

ASCENDANCY


Meaning in English — Occupation of a position of dominant power or influence.

Meaning in Hindi — प्रभुत्व, प्रधानता।

Meaning in Assamese — প্ৰভাৱশালী শক্তি বা প্ৰভাৱৰ পদত অধিষ্ঠিত হোৱা।

This Word is an English grammar: Noun

Forms — Ascendant (Adjective)

Synonyms — Dominance, supremacy, control, power, authority.

Antonyms — Subordination, inferiority, powerlessness, weakness, decline.

Usage in a sentence — The party is in the ascendancy in the latest polls.

TINKATHIA


Meaning in English — A historical system in Champaran, India, where tenants were forced to plant three out of twenty parts of their land with indigo for their landlords.

Meaning in Hindi — तिनकठिया प्रणाली (बीस कट्ठे में से तीन कट्ठे पर नील की खेती)।

Meaning in Assamese — চম্পাৰণৰ এক ঐতিহাসিক প্ৰথা, য'ত খেতিয়কসকলক তেওঁলোকৰ মাটিৰ বিশ ভাগৰ তিনি ভাগত নীল খেতি কৰিবলৈ বাধ্য কৰোৱা হৈছিল।

This Word is an English grammar: Noun

Forms — N/A

Synonyms — Forced cultivation, oppressive farming system.

Antonyms — Free cultivation, voluntary farming, land ownership.

Usage in a sentence — The tinkathia system was a major source of peasant grievances in Champaran.

In-Quiz Ad

🔥 Unlock Premium Access

Get unlimited mock tests for just ₹55/month

Upgrade Now