Top Post Ad

Below Post Ad

×

Daily Reading 7th June

The Role of the Press in India's Freedom Struggle

The press in India played a pivotal role in the country's long and arduous struggle for independence. It evolved from being a medium for social reform into a potent instrument for political awakening and mobilization. In the early stages of the nascent nationalist movement, newspapers were the primary means to disseminate ideas, critique colonial policies, and foster a sense of shared identity among a diverse populace. Early reformers like Raja Ram Mohan Roy used journals like 'Sambad Kaumudi' to challenge social evils, but soon the press became a catalyst for political change, helping to shape and articulate the demands of the Indian people against British subjugation.

Nationalist leaders, many of whom were prolific writers and editors, understood the power of the printed word. Bal Gangadhar Tilak, a vehement critic of British rule, used his newspapers, 'Kesari' (in Marathi) and 'Mahratta' (in English), to galvanize public opinion. His fiery editorials often led to his imprisonment on charges of sedition. The British administration, recognizing the threat posed by the vernacular press, attempted to curb its influence through stringent measures like the Vernacular Press Act of 1878. This act imposed severe restrictions on non-English newspapers. However, nationalist journalists found clever ways to circumvent these laws, and the act itself was eventually repealed, highlighting the resilience of the nationalist press.

The press was inextricably linked with the major phases of the freedom struggle, from the Swadeshi Movement to the Non-Cooperation and Quit India Movements. Newspapers like 'The Hindu', 'Amrita Bazar Patrika', and Gandhi's 'Young India' and 'Harijan' not only reported on events but also acted as official mouthpieces for the various streams of the nationalist movement. They educated the public about the economic exploitation by the British, exposed the fallacy of colonial benevolence, and carried the message of independence to every corner of the country. Thus, the Indian press was not a mere chronicler of the freedom struggle; it was an active participant and a formidable weapon that helped transform a series of isolated protests into a unified mass movement.

भारत के स्वतंत्रता संग्राम में प्रेस की भूमिका

भारत के लंबे और कठिन स्वतंत्रता संग्राम में प्रेस ने एक महत्वपूर्ण (pivotal) भूमिका निभाई। यह समाज सुधार के एक माध्यम से विकसित होकर राजनीतिक जागृति और लामबंदी के लिए एक शक्तिशाली (potent) साधन बन गया। नवजात (nascent) राष्ट्रवादी आंदोलन के शुरुआती चरणों में, समाचार पत्र विचारों का प्रसार (disseminate) करने, औपनिवेशिक नीतियों की आलोचना करने और एक विविध आबादी के बीच साझा पहचान की भावना को बढ़ावा देने का प्राथमिक साधन थे। राजा राम मोहन राय जैसे शुरुआती सुधारकों ने 'संवाद कौमुदी' जैसी पत्रिकाओं का उपयोग सामाजिक बुराइयों को चुनौती देने के लिए किया, लेकिन जल्द ही प्रेस राजनीतिक परिवर्तन के लिए एक उत्प्रेरक (catalyst) बन गया, जिसने ब्रिटिश अधीनता (subjugation) के खिलाफ भारतीय लोगों की मांगों को आकार देने और स्पष्ट (articulate) करने में मदद की।

राष्ट्रवादी नेता, जिनमें से कई उत्पादक (prolific) लेखक और संपादक थे, मुद्रित शब्द की शक्ति को समझते थे। ब्रिटिश शासन के एक प्रबल (vehement) आलोचक बाल गंगाधर तिलक ने अपने समाचार पत्रों, 'केसरी' (मराठी में) और 'महरत्ता' (अंग्रेजी में) का उपयोग जनमत को प्रेरित करने के लिए किया। उनके जोशीले संपादकीय अक्सर उन्हें राजद्रोह (sedition) के आरोप में कारावास की ओर ले जाते थे। ब्रिटिश प्रशासन ने, भाषाई प्रेस से उत्पन्न खतरे को पहचानते हुए, 1878 के वर्नाक्यूलर प्रेस एक्ट जैसे कठोर (stringent) उपायों के माध्यम से इसके प्रभाव को नियंत्रित करने (curb) का प्रयास किया। इस अधिनियम ने गैर-अंग्रेजी समाचार पत्रों पर गंभीर प्रतिबंध लगाए। हालांकि, राष्ट्रवादी पत्रकारों ने इन कानूनों से बचने (circumvent) के चतुर तरीके खोज निकाले, और यह अधिनियम अंततः निरस्त कर दिया गया, जो राष्ट्रवादी प्रेस के लचीलेपन को उजागर करता है।

प्रेस स्वतंत्रता संग्राम के प्रमुख चरणों से अटूट रूप से (inextricably) जुड़ा हुआ था, स्वदेशी आंदोलन से लेकर असहयोग और भारत छोड़ो आंदोलन तक। 'द हिंदू', 'अमृत बाजार पत्रिका' और गांधी के 'यंग इंडिया' और 'हरिजन' जैसे समाचार पत्रों ने न केवल घटनाओं पर रिपोर्टिंग की, बल्कि राष्ट्रवादी आंदोलन की विभिन्न धाराओं के लिए आधिकारिक मुखपत्र के रूप में भी काम किया। उन्होंने जनता को अंग्रेजों द्वारा आर्थिक शोषण के बारे में शिक्षित किया, औपनिवेशिक परोपकार की भ्रांति को उजागर किया, और स्वतंत्रता का संदेश देश के कोने-कोने तक पहुंचाया। इस प्रकार, भारतीय प्रेस स्वतंत्रता संग्राम का केवल एक वृत्तांतकार नहीं था; यह एक सक्रिय भागीदार और एक दुर्जेय हथियार था जिसने अलग-अलग विरोधों की एक श्रृंखला को एक एकीकृत जन आंदोलन में बदलने में मदद की।

ভাৰতৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰামত প্ৰেছৰ ভূমিকা

ভাৰতৰ দীঘলীয়া আৰু কঠিন স্বাধীনতা সংগ্ৰামত প্ৰেছে এক নিৰ্ণায়ক (pivotal) ভূমিকা পালন কৰিছিল। ই সমাজ সংস্কাৰৰ এক মাধ্যমৰ পৰা ৰাজনৈতিক জাগৰণ আৰু সংগঠনৰ এক শক্তিশালী (potent) আহিলালৈ পৰিণত হৈছিল। নৱজাত (nascent) জাতীয়তাবাদী আন্দোলনৰ প্ৰাৰম্ভিক পৰ্যায়ত, বাতৰি কাকতবোৰ আছিল বিভিন্ন ধাৰণা প্ৰচাৰ (disseminate) কৰা, ঔপনিৱেশিক নীতিৰ সমালোচনা কৰা, আৰু এখন বৈচিত্ৰ্যময় জনসংখ্যাৰ মাজত এক উমৈহতীয়া পৰিচয়ৰ ভাৱ গঢ়ি তোলাৰ প্ৰাথমিক মাধ্যম। ৰাজা ৰাম মোহন ৰায়ৰ দৰে প্ৰাৰম্ভিক সংস্কাৰকসকলে 'সম্বাদ কৌমুদী'ৰ দৰে পত্ৰিকা ব্যৱহাৰ কৰি সামাজিক কু-প্ৰথাবোৰক প্ৰত্যাহ্বান জনাইছিল, কিন্তু অতি সোনকালেই প্ৰেছ ৰাজনৈতিক পৰিৱৰ্তনৰ এক উদ্দীপক (catalyst) হৈ পৰিছিল, যিয়ে ব্ৰিটিছ অধীনতা (subjugation)ৰ বিৰুদ্ধে ভাৰতীয় জনতাৰ দাবীক গঢ় দিছিল আৰু স্পষ্টভাৱে প্ৰকাশ (articulate) কৰিছিল।

জাতীয়তাবাদী নেতাসকল, যাৰ বহুতেই বিপুল পৰিমাণে লিখা (prolific) লেখক আৰু সম্পাদক আছিল, তেওঁলোকে ছপা শব্দৰ শক্তি বুজি পাইছিল। ব্ৰিটিছ শাসনৰ এজন তীব্ৰ (vehement) সমালোচক বাল গংগাধৰ তিলকে তেওঁৰ বাতৰি কাকত 'কেশৰী' (মাৰাঠীত) আৰু 'মাহৰাট্টা' (ইংৰাজীত) ব্যৱহাৰ কৰি জনমতক উত্তেজিত কৰিছিল। তেওঁৰ অগ্নিময় সম্পাদকীয়বোৰে প্ৰায়ে তেওঁক ৰাজদ্ৰোহ (sedition)ৰ অভিযোগত কাৰাবাসলৈ লৈ গৈছিল। ব্ৰিটিছ প্ৰশাসনে দেশীয় ভাষাৰ প্ৰেছৰ পৰা অহা ভাবুকি অনুভৱ কৰি, ১৮৭৮ চনৰ ভাৰ্ণেকুলাৰ প্ৰেছ এক্টৰ দৰে কঠোৰ (stringent) ব্যৱস্থাৰ জৰিয়তে ইয়াৰ প্ৰভাৱ দমন (curb) কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল। এই আইনখনে অ-ইংৰাজী বাতৰি কাকতৰ ওপৰত গুৰুতৰ বাধা-নিষেধ আৰোপ কৰিছিল। কিন্তু, জাতীয়তাবাদী সাংবাদিকসকলে এই আইনবোৰ এৰাই চলাৰ (circumvent) চতুৰ উপায় বিচাৰি উলিয়াইছিল, আৰু আইনখন অৱশেষত বাতিল কৰা হৈছিল, যিয়ে জাতীয়তাবাদী প্ৰেছৰ স্থিতিস্থাপকতা প্ৰদৰ্শন কৰে।

স্বদেশী আন্দোলনৰ পৰা অসহযোগ আৰু ভাৰত ত্যাগ আন্দোলনলৈকে, স্বাধীনতা সংগ্ৰামৰ মুখ্য পৰ্যায়বোৰৰ সৈতে প্ৰেছ অবিচ্ছেদ্যভাৱে (inextricably) জড়িত আছিল। 'দ্য হিন্দু', 'অমৃত বাজাৰ পত্ৰিকা', আৰু গান্ধীৰ 'ইয়ং ইণ্ডিয়া' আৰু 'হৰিজন'ৰ দৰে বাতৰি কাকতবোৰে কেৱল ঘটনাবোৰৰ বিষয়ে সংবাদ পৰিৱেশন কৰাই নহয়, বৰঞ্চ জাতীয়তাবাদী আন্দোলনৰ বিভিন্ন সোঁতৰ বাবে আনুষ্ঠানিক মুখপত্ৰ হিচাপেও কাম কৰিছিল। তেওঁলোকে জনসাধাৰণক ব্ৰিটিছৰ অৰ্থনৈতিক শোষণৰ বিষয়ে শিক্ষিত কৰিছিল, ঔপনিৱেশিক উপকাৰিতাৰ ভ্ৰান্ত ধাৰণা উন্মোচন কৰিছিল, আৰু স্বাধীনতাৰ বাৰ্তা দেশৰ কোণে কোণে কঢ়িয়াই লৈ গৈছিল। সেয়েহে, ভাৰতীয় প্ৰেছ কেৱল স্বাধীনতা সংগ্ৰামৰ ইতিহাস লিখক নাছিল; ই এক সক্ৰিয় অংশগ্ৰহণকাৰী আৰু এক ভয়ংকৰ অস্ত্ৰ আছিল যিয়ে বিচ্ছিন্ন প্ৰতিবাদৰ শৃংখলক এক একত্ৰিত গণ আন্দোলনলৈ ৰূপান্তৰিত কৰাত সহায় কৰিছিল।

PIVOTAL


Meaning in English — Of crucial importance in relation to the development or success of something else.

Meaning in Hindi — महत्वपूर्ण, निर्णायक, केंद्रीय।

Meaning in Assamese — কোনো বস্তুৰ বিকাশ বা সফলতাৰ সম্পৰ্কত অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ; নিৰ্ণায়ক।

This Word is an English grammar: Adjective

Forms — Pivot (Noun/Verb)

Synonyms — Crucial, critical, central, vital, essential.

Antonyms — Minor, insignificant, peripheral, unimportant, secondary.

Usage in a sentence — She played a pivotal role in the success of the project.

POTENT


Meaning in English — Having great power, influence, or effect.

Meaning in Hindi — शक्तिशाली, प्रभावशाली, प्रबल।

Meaning in Assamese — ডাঙৰ শক্তি, প্ৰভাৱ, বা ফল থকা; শক্তিশালী।

This Word is an English grammar: Adjective

Forms — Potency (Noun), Potently (Adverb)

Synonyms — Powerful, strong, mighty, formidable, influential.

Antonyms — Weak, impotent, ineffective, powerless, feeble.

Usage in a sentence — The treaty was a potent symbol of the new alliance.

NASCENT


Meaning in English — (Especially of a process or organization) just coming into existence and beginning to display signs of future potential.

Meaning in Hindi — नवजात, प्रारंभिक अवस्था में।

Meaning in Assamese — (বিশেষকৈ কোনো প্ৰক্ৰিয়া বা সংগঠনৰ) মাত্ৰ অস্তিত্বলৈ অহা আৰু ভৱিষ্যতৰ সম্ভাৱনাৰ চিন দেখুৱাবলৈ আৰম্ভ কৰা।

This Word is an English grammar: Adjective

Forms — Nascence (Noun)

Synonyms — Budding, emerging, developing, fledgling, incipient.

Antonyms — Mature, developed, established, withered, advanced.

Usage in a sentence — The company is in a nascent stage of development but has great potential.

DISSEMINATE


Meaning in English — To spread (something, especially information) widely.

Meaning in Hindi — प्रसार करना, फैलाना।

Meaning in Assamese — (কোনো বস্তু, বিশেষকৈ তথ্য) বহুলভাৱে বিয়পোৱা; প্ৰচাৰ কৰা।

This Word is an English grammar: Verb

Forms — Dissemination (Noun)

Synonyms — Spread, circulate, distribute, propagate, broadcast.

Antonyms — Conceal, hide, suppress, collect, gather.

Usage in a sentence — Their mission is to disseminate information about public health.

CATALYST


Meaning in English — A person or thing that precipitates an event or change.

Meaning in Hindi — उत्प्रेरक, किसी घटना को शुरू करने वाला।

Meaning in Assamese — কোনো ঘটনা বা পৰিৱৰ্তন আৰম্ভ কৰা ব্যক্তি বা বস্তু; উদ্দীপক।

This Word is an English grammar: Noun

Forms — Catalyze (Verb), Catalytic (Adjective)

Synonyms — Impetus, stimulus, spark, instigator, driver.

Antonyms — Hindrance, deterrent, inhibitor, obstacle, prevention.

Usage in a sentence — The new policy acted as a catalyst for economic growth.

ARTICULATE


Meaning in English — (Of a person or a person's words) having or showing the ability to speak fluently and coherently.

Meaning in Hindi — सुस्पष्ट, मुखर, वाक्पटु।

Meaning in Assamese — স্পষ্ট আৰু সুসংগতভাৱে কথা কোৱাৰ ক্ষমতা থকা।

This Word is an English grammar: Adjective

Forms — Articulate (Verb), Articulation (Noun)

Synonyms — Eloquent, fluent, coherent, lucid, expressive.

Antonyms — Inarticulate, incoherent, hesitant, mumbled, unclear.

Usage in a sentence — She is a highly articulate speaker who can explain complex ideas clearly.

SUBJUGATION


Meaning in English — The action of bringing someone or something under domination or control.

Meaning in Hindi — पराधीनता, वशीकरण, दमन।

Meaning in Assamese — কাৰোবাক বা কিহবাক নিজৰ অধীনলৈ অনাৰ কাৰ্য।

This Word is an English grammar: Noun

Forms — Subjugate (Verb)

Synonyms — Conquest, domination, suppression, enslavement, oppression.

Antonyms — Liberation, freedom, emancipation, independence, release.

Usage in a sentence — The people fought bravely against foreign subjugation.

PROLIFIC


Meaning in English — (Of an artist, author, or composer) producing many works.

Meaning in Hindi — विपुल, प्रचुर, उत्पादक।

Meaning in Assamese — (এজন শিল্পী, লেখক, বা সুৰকাৰৰ) বহুতো কাম সৃষ্টি কৰা।

This Word is an English grammar: Adjective

Forms — Prolifically (Adverb)

Synonyms — Productive, creative, fertile, inventive, fruitful.

Antonyms — Unproductive, barren, sterile, unfruitful, infertile.

Usage in a sentence — He was a prolific writer, with over fifty novels to his name.

VEHEMENT


Meaning in English — Showing strong feeling; forceful, passionate, or intense.

Meaning in Hindi — प्रबल, उग्र, तीव्र।

Meaning in Assamese — তীব্ৰ অনুভূতি প্ৰদৰ্শন কৰা; শক্তিশালী, আৱেগিক, বা প্ৰচণ্ড।

This Word is an English grammar: Adjective

Forms — Vehemence (Noun), Vehemently (Adverb)

Synonyms — Passionate, forceful, ardent, fervent, intense.

Antonyms — Mild, apathetic, gentle, calm, indifferent.

Usage in a sentence — The proposal was met with vehement opposition.

SEDITION


Meaning in English — Conduct or speech inciting people to rebel against the authority of a state or monarch.

Meaning in Hindi — राजद्रोह।

Meaning in Assamese — ৰাজ্য বা ৰজাৰ কৰ্তৃত্বৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ কৰিবলৈ মানুহক উচটনি দিয়া আচৰণ বা ভাষণ।

This Word is an English grammar: Noun

Forms — Seditious (Adjective), Seditiously (Adverb)

Synonyms — Incitement, subversion, insurrection, treason, rebellion.

Antonyms — Allegiance, loyalty, obedience, patriotism, submission.

Usage in a sentence — The journalist was arrested and charged with sedition for his articles.

CURB


Meaning in English — To restrain or keep in check.

Meaning in Hindi — नियंत्रित करना, रोकना, अंकुश लगाना।

Meaning in Assamese — সংযম ৰখা বা নিয়ন্ত্ৰণত ৰখা; দমন কৰা।

This Word is an English grammar: Verb

Forms — Curb (Noun)

Synonyms — Restrain, suppress, check, control, contain.

Antonyms — Release, encourage, promote, liberate, unleash.

Usage in a sentence — The government is trying to curb inflation.

STRINGENT


Meaning in English — (Of regulations, requirements, or conditions) strict, precise, and exacting.

Meaning in Hindi — कठोर, सख्त।

Meaning in Assamese — (নিয়ম, প্ৰয়োজনীয়তা, বা চৰ্ত) কঠোৰ, সঠিক, আৰু নিখুঁত।

This Word is an English grammar: Adjective

Forms — Stringency (Noun), Stringently (Adverb)

Synonyms — Strict, firm, rigid, rigorous, severe.

Antonyms — Lenient, flexible, lax, relaxed, tolerant.

Usage in a sentence — The company had to comply with stringent environmental regulations.

CIRCUMVENT


Meaning in English — To find a way around (an obstacle); overcome (a problem or difficulty), typically in a clever and surreptitious way.

Meaning in Hindi — बचना, टालना, घेरना।

Meaning in Assamese — (কোনো বাধা) এৰাই চলাৰ উপায় বিচাৰি উলিওৱা; (কোনো সমস্যা বা অসুবিধা) অতিক্ৰম কৰা, সাধাৰণতে চতুৰ আৰু গোপনে।

This Word is an English grammar: Verb

Forms — Circumvention (Noun)

Synonyms — Evade, bypass, avoid, dodge, get around.

Antonyms — Confront, face, meet, obey, comply.

Usage in a sentence — They found a way to circumvent the tax laws.

INEXTRICABLY


Meaning in English — In a way that is impossible to disentangle or separate.

Meaning in Hindi — अटूट रूप से, अभिन्न रूप से।

Meaning in Assamese — এনেদৰে যিটো পৃথক কৰা বা খোলা অসম্ভৱ; অবিচ্ছেদ্যভাৱে।

This Word is an English grammar: Adverb

Forms — Inextricable (Adjective)

Synonyms — Inseparably, indivisibly, intricately, unavoidably, inevitably.

Antonyms — Separably, loosely, independently, distinctly, simply.

Usage in a sentence — The two issues are inextricably linked.

FALLACY


Meaning in English — A mistaken belief, especially one based on unsound argument.

Meaning in Hindi — भ्रांति, भ्रम, मिथ्या।

Meaning in Assamese — এটা ভুল বিশ্বাস, বিশেষকৈ ভুল যুক্তিৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি।

This Word is an English grammar: Noun

Forms — Fallacious (Adjective)

Synonyms — Misconception, delusion, error, untruth, myth.

Antonyms — Truth, fact, verity, certainty, reality.

Usage in a sentence — It is a common fallacy that money brings happiness.

In-Quiz Ad

🔥 Unlock Premium Access

Get unlimited mock tests for just ₹55/month

Upgrade Now